فصلنامه فرهنگی،هنری،ادبی،تاریخی استارباد

 ۱۷شهریور و سی و یکمین سالگشت درگذشت استاد علینقی وزیری،پدر موسیقی نوین ایران

      علینقی وزیری فرزند بی بی خانم استرآبادی(1274ه.ق-1300ه.ش) مشهورترین بانوی فرهنگی و هنجارشکن عصر قاجار و مؤسس اولین مدرسه دخترانه در دوره ناصرالدین شاه، در 17مهر 1266 در تهران به دنیا آمد، پدرش موسی خان وزیری افسر قزاقخانه شاهنشاهی بود. او از ‌14 سالگی‌ با موسیقی‌ آشنا شد و نزد دايي دکترش حسينعلي خان مقدمات نواختن تار را آموخت. در ميان افسران دسته موزيک از سليمان خان ارمني موزيک نظام درس گرفت و با مطيع الدوله حجازي دوستش - که مشق ويولن می کرد- شاگرد کشيشي شدند که معلم مدرسه سن لويي بود و به آنان موسيقي علمي مغرب زمين و ارگ مي آموخت، وي در تمرين تار آنقدر افراط مي کرد که به قول مادرش شام و ناهار نداشت. خود را در صندوقخانه منزل حبس مي کرد و در تاريکي ساز مي زد تا انگشتانش به جاي پرده ها عادت کند.

    کلنل به وسیله مصطفی قلی بیات که تمام هزینه ی اقامت چند ساله اش در اروپا را تقبل نمود ، به فرانسه مسافرت کرد و مدت سه سال در آموزشگاه عالی موسیقی به تحصیل علم هماهنگی و آواز مشغول گردید و در خارج از مدرسه هم در رشته های مختلف موسیقی مطالعاتی کرد و سپس به آلمان رفت و بیش از یک سال در هنرستان موسیقی برلن(هوقشول) در کلاس هاس مختلف حاضر شد، چون منظور وزیری این بود که به محض بازگشت به ایران آموزگاهی تاسیس کند و در ایران هم متخصصی وجود نداشت پس از ورود به ایران مدرسه موسیقی را در اسفند 1302 تاسیس کرد او در سال ۱۳۰۳ کلوپ موزیکال را تأسیس کرد که در این کلوپ هفته‌ای یکبار با شاگردان خود کنسرت می‌داد. وی در سال ۱۳۰۴ اقدام به برگزاری سلسله کنسرت‌ها و سخنرانی‌هایی در زمینه هنر و زیبا شناسی موسیقی کرد .مجموعه ی این سخنرانی ها توسط سعید نفیسی جمع آوری و چاپ شد. او تا آغاز جنگ جهانی دوم در مقام ریاست مدرسه عالی موسیقی انجام وظیفه کرد و سپس از کار کنار گذاشته شد. وی در این دوران به تألیف کتاب‌هایی در زمینه‌های مختلف موسیقی پرداخت و مدتی نیز به عنوان استاد ممتاز، در دانشگاه تهران زیباشناسی هنر را تدریس کرد.

     وزیری‌ پس‌ از شهریور ‌1320‌ به‌ ریاست‌ اداره‌ موسیقی‌ کشور و مجله‌ موسیقی‌ و اداره‌ رادیو مشغول‌ شد‌ اما چون‌ با کارشکنی‌ها مواجه‌ شد به‌ دانشگاه‌ برگشت‌ و تا پایان‌ زندگی‌ به‌ تدریس‌ پرداخت. وی شاگردانی را تربیت کرد که هریک از آنها در موسیقی ایران نامدار گشتند ، که از میان آنها می توان از : استاد ابوالحسن صبا ، روح اله خالقی ، موسی معروفی ، حسینعلی ملاح و فروتن نام برد. به خاطر سابقه کار نظامی خود بیشتر به «کلنل» معروف بود. ایرج میرزا در وصف او در منظومه زهره و منوچهر از زبان زهره گفته‌است:

     آخرين مقام دولتي وزیری رياست شوراي عالي موسيقي راديو در سال 1342 بود و در سال 1344 از خدمات دانشگاهي نیز بازنشسته شد. علینقی وزیری در سرانجام در بامداد روز يکشنبه هفدهم شهريورماه 1358 در 92 سالگي در بيمارستان جم تهران چشم از جهان بست و در مقبره خانوادگي به خاک سپرده شد.

آثار مکتوب: دستور تار وسه تار (دو جلد) ، دستور ویولون (۲ ج)، موسیقی نظری (۳ بخش) ، در عالم موسیقی وصنعت (مجموعه خطابه‌ها) ، تاریخ عمومی هنر و زیبا شناسی ، سرودها از پندهای سعدی و مجموعه نوشته‌های پراکنده (به کوشش سید علیرضا میرعلی نقی) ،سرودهاي مدارس «از پندهاي فردوسي» 1312، عروض نو، نظري موسيقي ايراني و آوازشناسي 1313 تهران، نظري مفصل موسيقي غربي و آکوردشناسي، 1313 تهران، آرمني موسيقي ربع پرده يي «تاريخ تحرير 1314» در دست چاپ، دستور جديد کار 1315، تهران، دستور ويولن براي دوره مقدماتي، جلد اول، 1315 تهران، دستور ويولن شامل آوازهاي ايراني، جلد دوم، 1315 تهران، سرودهاي مدارس «از پندهاي سعدي» 1316 تهران، سه پيشاهنگ، 1316 تهران، خواندني هاي کودکان در سه جلد، 1326 تهران، مرال جنگل، 1328 تهران، زيباشناسي در هنر و طبيعت چاپ دانشگاه تهران، 1329، زيباشناسي تحليلي اثر پي ير گاستالا ترجمه وزيري، چاپ دانشگاه تهران، 1326، ، تاريخ عمومي هنرهاي مصور جلد دوم، چاپ دانشگاه تهران، 1346.  آثار صوتی: صفحات گرامافون ، شامل تکنوازی‌های تار ، همنوازی ها(با ساز/ ارکستر / آواز) از ساخته‌های خود همراه کلام حسین گل گلاب و دیگران. بازسازی شده‌ها توسط ارکستر بزرگ رادیو تهران ، به رهبری روح الله خالقی و جواد معروفی. گل هاي رنگارنگ برنامه هاي شماره238،257 ، 370 و451.  آثار انتخابی: دخترک ژولیده، ژیمناستیک موزیکال (تکنوازی‌های تار)، شکایت نی مشتاق وپریشان ، دوست.  اُپرت ها: اپرت دایی کچل،اپرت گلرخ،اپرت شوهر بدگمان و ...  نمایش نامه ها: خانم خوابند و نمایشنامه ی تشک پر قو.