در استان باستانی و سرسبز گلستان که دیرینگی جای جای آن بر اهالی تحقیق و تفحص پوشیده نیست چنانکه بیشترین تپه های تاریخی و باستانی در این منطقه به نسبه کوچک در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده متأسفانه سطح آگاهی عمومی ساکنان آن از این قدمت و تمدن تاریخی اندک است. در این خطه که نام اصلی آن گرگان (سرزمین گرگ ها) است در طول گذران ایام تاریخ شخصیت های برجسته و بزرگی همچون میرداماد، میر فندرسکی، میر سید شریف جرجانی، قاضی علی جرجانی، حکیم سید اسماعیل گرگانی، فخر الدین اسعد گرگانی، بی بی خانم استرآبادی، میرزا مهدی خان کوکب، میر محمد مؤمن، هلالی، امام عبدالقاهر جرجانی و ... به منصه ظهور رسیده و رخ در نقاب خاک کشیده اند که هر یک به نوبه خود در زمینه های مختلف فرهنگی، علمی، هنری، سیاسی و اجتماعی تأثیرات بسزایی در رشد و تعالی ایران اسلامی داشته اند اما به سبب برخی مسائل و مشکلات که فهرست بخشی از آن ها را ذیلاً عنوان نموده ایم این نام های بزرگ چنانکه بای و شاید در جایگاه وقعی خود قرار نگرفته اند:
1- نام مرکز باستانی این استان (ایالت)، یعنی گرگان قدیم (جرجان)، به سبب اینکه در زبان غالب نگارش قرون اولیه اسلامی، یعنی زبان تازی، جرجان نگاشته می شده، سبب گردیده تا اعم مشاهیر آن اعصار با پسوند جرجانی شهرت یابند و بدین ترتیب در عصر حاضر که جرجان در هیچ کجای نقشه جغرافیایی خاک وطن، جایی ندارد این افراد به نوعی در دیدگاه عمومی مجهول المکان باقی بمانند.
2- مرکز کنونی این استان، یعنی گرگان فعلی هم به طریقی دیگر با تصمیم ناصواب فرهنگستان زبان فارسی وقت، در بیستم شهریور 1316، از نام اصیل و تاریخی استرآباد به گرگان تغییر پیدا نمود تا در این زمان که 76 سال از آن رخداد نادرست می گذرد تمامی مفاخر این شهر که در یکهزار سال اخیر با پسوند استرآبادی خوانده می شدند نیز همچون جرجانی نسب ها دچار بی خانمانی در انتساب شهر و دیار شوند. زنده یاد استاد محیط طباطبایی در این خصوص می گوید: « از جمله وقتی کلمه استرآباد را در ولایت گرگان که از نامهای قدیمی جغرافیایی ایران محسوب می باشد و شاید سابقه استعمال آن تا روزگار پرستش عشتاروت در تاریخ آسیای غربی پیش می رفت با نام استر چاپار یا قاطر در نظر برخی مشتبه آمد و به تصور اینکه بنای آن منسوب به قاطری یا چارواداری بوده بدون رعایت حق قدمت استعمال گرگان برای شهر جرجان معروف در تلو ناحیه باستانی هیرکانی قدیم، نام گرگان معروف و مشخص و همتای استرآباد را به گرگان بدل کردند و آنگاه گرگان هم به اعتبار وجود مقبره قابوس وشمگیر در آنجا به گنبد کاووس عوض شد که هیچ گونه پیوستگی با کاوس کیانی معروفتر از قابوس نداشته است ... زوال نام استرآباد و جرجان یا گرگان از نقشه جغرافیا صدها سرشناس تاریخی از این دو محل را در آینده مجهول المکان معرفی خواهد کرد. (کیهان فرهنگی، شماره 12، سال پنجم، ص 30) سید محمدتقی مصطفوی، رئیس وقت اداره باستان شناسی کل کشور، نیز درباره تصمیم اشتباه فرهنگستان وقت می گوید: « نام کنونی استرآباد، گرگان است در صورتی که محل شهر گرگان قدیم یعنی ویرانه های جرجان هیچ ارتباطی با شهر فعلی ندارد و در حدود 90 کیلومتر فاصله بین آن دو می باشد. اگر در نظر این باشد که نام شهر باستانی گرگان را از نو زنده کنند مناسب تر چنین به نظر می رسد که شهر گنبد قابوس را گرگان بخوانند ... »
3- به سبب دور افتادگی منطقه گرگان از مراکز عمده کشور در عهدهای مختلف گذشته ( از جمله اصفهان شیراز، تبریز، قزوین و تهران که پایتخت ایران در دوره های اخیر بوده اند) بسیاری از بزرگان این دیار رخت سفر به دیگر نقاط کشور را بسته و بدین ترتیب جز معدودی تقریباً هیچ یک از مفاخر گرگان زمین در این خطه مدفون نگردیده اند تا به نوعی اسباب گسترش شهرت خود و هم نامان خویش را فراهم سازند.
به هر روی با عنایت به جمیع این دلایل و توضیحات، به سادگی می توان به اهمیت پرداختن بیش از پیش به مقوله اگاهی بخشی تاریخی در خطه متمدن و فرهنگی استان گلستان پی برد امری که در درجه اول بر دستان متولیان اصلی این امر یعنی اداره کل محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوسه می زند.
پی نوشت: مطلب فوق در شماره شنبه ۱۸/۳/۱۳۹۲ روزنامه همشهری گلستان به طبع خواهد رسید.
برچسبها: همشهری گلستان, گرگان, جرجان, استرآباد
