روز گذشته استاد معمر و دانشمند تاريخ و سياست و اخلاق، سيد احمد صدر حاج سيدجوادي، سرپرست دايرة المعارف تشيع و نخستين وزير کشور جمهوري اسلامي در زمان نخست وزيري مرحوم مهندس بازرگان دارفاني را وداع گفت. نگارنده استارباد این ضايعه اسفناک را به تمامي اهالي و جامعه تحقيق و پژوهش تسليت مي گويد. به همين مناسبت بخشی از مقاله حکيم «سيد اسماعيل جرجاني» از جلد پنجم آن دايرة المعارف وزين نوشته حسن انوشه را به جهت حسن تقارن با ايام يکهزارمين سالروز ولادت حکيم جرجاني در ذيل اين مطلب آورده ايم. روحش شاد و يادش گرامي باد!
جرجاني، سيد اسماعيل (گرگان 434- مرو 531 ق) فرزند حسن يا حسين ملقب به ابوالفضائل زين الدين يا شرف الدين، پزشک ايراني، نياکانش از مردم اصفهان بودند. پزشکي را نزد ابوالقاسم عبدالرحمن نیشابوری و حدیث را در خدمت ابوالقاسم قشیری فراگرفت. یک چند در خراسان به سر برد و پس از آن در خوارزم به درگاه قطب الدین محمد بن انوشتگین خوارزمشاه ( 491 – 521ق) و پسرش آتسز (م 552ق) درآمد. جرجانی گذشته از پزشکی که دانش اصلی او بود در حدیث نیز دست داشت. وی از استادان مسلم دانش پزشکی در جهان اسلام بود، چنانکه وی را « مقنن قانون و مجدد رسوم طبیه» دانسته اند و گفته اند « در تمام اجزای طب از نظری و عملی و مایتعلق بها فائق و در اصبت رأی و حسن مهارت مقدم مهره این فن بود.» از آثارش: ذخیره خوارزمشاهی که آن را در 504ه.ق به فارسی به نام قطب الدین محمد خوارزمشاه نوشته و در پادشاهی اتسز آن را به نام وی و وزیرش مجدالدین صاحب بن محمد نجاری (بخاری) به عربی ترجمه کرده است. این کتاب نخستین دایرة المعارف پزشکی به زبان فارسی است. با زبانی فصیح نوشته شده و کمتر کلمات عربی در آن آمده است؛ ... .
برچسبها: صدر حاج سیدجوادی, حکیم جرجانی, دایرة المعارف تشیع, مهندس بازرگان
