فصلنامه فرهنگی،هنری،ادبی،تاریخی استارباد

سفرنامه  میرزا ابراهیم خان

   این سفرنامه که به کلیه استان های شمالی ایران صورت گرفته است اثر میرزا ابراهیم نامی است که آن را در برای ژنرال دُرن نوشته است. وی سفرش را از 29 رمضان 1276ه.ق آغاز کرد و در 20 ذی قعده 1277ه.ق به پایان رسانید. مؤلف از تهران به سمت سمنان به راه افتاد و از مسیر دامغان و شاهرود به گرگان و ساری و بابل و رشت و قزوین و آستارا سفر نمود. متأسفانه از شرح حال نویسنده اطلاع چندانی در درست نیست. اهم نکاتی که وی در مسیر عبورش از استان گلستان در کتاب خود آورده است بدین قرار است:

-         صاحب اختیار کردمحله رضاقلی پسر مصطفی خان است. برادرش نظرعلی خان کلانتر می باشد.خانه ها از چوب و نی است.سوای خانه مصطفی خان که از آجر خرابه شهر ساخته اند و سفالپوش کرده اند.979 خانوارند. یک باب حمام و سه باب مسجد و پانزده باب دکان دارد.چاپارخانه دولتی در محله بالابلوک است.پنج محله دارد: بالابلوک، نوسکائیش، بولکی و درازکله، ولاقوز و شیرداربن، سالیکنده و ملاکله. رودخانه قراسو در نیم فرسخی است که از آن ماهی حرام و کپور و سفید صید می شود.زنهایشان همه شعرباف هستند.

-         قریه کفشگیری در جمع بلوک سدن رستاق است. خریداری و ملک رحیم خان هزارجریبی است. عمارات رحیم خان همه سفالپوش است.یک باب مسجد، تکیه، حمام و سه در دکان و یک درخت سرو و 290 خانوار دارد.دور قریه را از ترس ترکمن ها خندق زده اند.شعربافی از قبیل چادرشب و الیجه و پیراهن شیر-پنیر و شال چوخا خوب می بافند.

-         ورودی شهر استرآباد در طرف راست، تپه بلندی است که عهد قدیم دولت آذرپرستان، قلعه بوده است که مشهور به قلعه خندان است. الآن سوای تپه و چاهی در میانش آثار دیگر ندارد. زیرش قدم گاه خضر(ع) و یک برج و کوره پالانه پزی قنات می باشد. که قبرستان گذشته از دروازه مازندران که آهن پوش است، داخل شهر استرآباد می شود.

استرآباد یک بار در عهد یزید بن مهلب و یک بار در وزارت امیرکبیر به اهتمام محمدولی خان بیگلربیگی تعمیر شد. 34 برج و 4 دروازه دارد: شرقی بسطام، جنوبی چهل دختر، غربی مازندران و شمالی سبزه مشهد. بزرگی استرآباد از ساری بیشتر است لیکن خرابه بسیار دارد. 1350 خانوارند. خانه ها سفالپوش از خشت خام است. سه محله دارد: اول نعلبندان با بلوچ و حاجی لر 500 خانوارند. دوم سبزه مشهد 350 خانوارند. سوم میدان که با قاجار و سادات 500 خانوارند.کوچه ها سنگفرش و آب آنها جاری است. دو مجرا آب رودخان دارد یکی زیارت خاصه رود و یکی قنات سرخواجه.395 باب دکان دارد. 3 کاروانسرا، 7 مدرسه، 47 مسجد، 13 حمام. امام زاده های نیز 12 آستانه است. اسامی گذر نعلبندان: خیمه دوزان، پای سرو، میخچه گران، شیرکش. گذرهای سبزه مشهد: سوخته چنار، سرچشمه، سرپیر، چمندیان، نقاره چیان، دباغان. محله میدان: درب نو، کاسه گران، دوچناران، باغ پلنگ و دوشنبه ای.