زنده یاد استاد حسینعلی هروی گرگانی، حافظ پژوه و شارح بزرگ معاصر در سال 1297 در گرگان متولد شد، پدربزرگ وی حبیب الله خان سررشته دار، عضو محکمه حقوق استرآباد و جد اعلایش، حاج شیخ عبدالصمد خان مقصودلو موقرالملک، از چهره های سرشناس گرگان بودند.
استاد پس از اتمام تحصیلات ابتدائی در گرگان، به تهران رفت و متوسطه را در آنجا گذراند سپس وارد دانشگاه تهران شد و در رشته زبانهای خارجه (1322) لیسانس گرفت، در 1334 به پاریس رفت و دوره ای عالی در زبان و ادبیات فرانسه گذرانید. در سال 1349 در دانشکده الهیات، دکترای فرهنگ و تمدن اسلامی خود را با رساله « مذاهب موجود در خلیج فارس» به تصویب رسانید. پس از اتمام تحصیلات به تدریس، تألیف، مقاله نویسی و ترجمه روی آورد، تسلطش بر زبان فرانسه موجب شد تا ترجمه کتب معروفی چون «فرهنگ البسه» ر.پ.آ.دُزی، «زندگی نامه داستایوسکی» هانری تروا، «درسهایی برای خوش زیستن در زندگی زناشویی» آندره موروا و یک جلد از کتاب «تاریخ بزرگ جهان» را رقم بزند. فرهنگ البسه مسلمانان، در رشته ترجمه ادبی، برنده جایزه سلطنتی 1345 گردید بزرگترین سبب حسن شهرت هروی، کتاب چهار جلدی «شرح غزلهای حافظ» است که پس از سالها تحقیق در 1367 منتشر شد، کتاب ارزشمندی که هنوز جایگاه رفیعی در عرصه پژوهشهای حافظ شناسی دارد.
هروی با انتشار مقالات متعدد در نشریات معتبر به نقد کتب منتشره درخصوص دیوان خواجه حافظ می پرداخت امری که او را به چهره ای خاص در این زمینه مبدل کرده بود، مقالاتی که گهگاه رویه ای تند و طعنه آمیز به خود می گرفت و زمینه بروز مباحثات مختلف را فراهم می نمود، در بهار 1353 مقاله ای باعنوان «نقدی بر حافظ مسعود فرزاد» به طبع رسانید و سبب شد تا فرزاد نیز مقاله ای بی محابا در همان نشریه بنگارد. از دیگر مقالات انتقادی ایشان می توان به نقد دیوان حافظ، تصحیح ابوالقاسم انجوی شیرازی یا « سخنی از تصحیح جدید دیوان حافظ» در معرفی دیوان حافظ، تصحیح دکتر خانلری اشاره کرد. مباحثات وی اساتید دیگری چون دکتر اسلامی ندوشن، فتح الله مجتبایی و ایرج افشار را نیز مورد عنایت قرار داده است، روند این رویدادها موجب گردیده بود تا خود نیز به لحن مزاح در مقاله «چرا نه در کنار هم؟»( کیهان فرهنگی اسفند 1367) چنین بنگارد:« در کنگره حافظ شیراز مصاحبت استادى از دانشگاه اصفهان نصیبم شد.خوش سخن و لطیفه پرداز.روزى از من پرسید شرح حافظ شما چند جلد شده، گفتم چهار جلد.به همان لهجه ظریف اصفهانى گفت بگویید هشت جلد، چون با سابقهاى که من به مشاجرات قلمى شما در باب حافظ دارم باید منتظر نقد و نظرهاى بسیار باشید.»، سلسله مقالات وی در کتابی با عنوان «مقالات حافظ، دکتر حسینعلی هروی» توسط عنایت الله مجیدی به طبع رسیده است.
استاد حسنعلی هروی بر اثر ابتلا به بیماری ریوی در ششم اردیبهشت 1372 در تهران درگذشت و بنا به وصیتش به دلیل تعلق خاطر در دیار سرسبز و باستانی اش، گرگان، به خاک سپرده شد.
شرف الدین خراسانی، شعر«ظلم مرگ» را در رثای او سروده که برخی ابیات آن از این قرار است:
« دردا که مرگ یاران ما را ز هم جدا کرد / بر رفتگان ستم کرد بر ماندگان جفا کرد / دردا مگر ندانست در بند مهر اوئیم / آن رفته ای که ما را زود اینچنین رها کرد / آن رفته ای که عمری با حافظ آشنا بود / خلقی به او ثنا گفت، حافظ به او دعا کرد / چون زنده بودن او درد گران او گشت / او درد زندگی را با مرگ خود دوا کرد.»
برچسبها: حسینعلی هروی, حاظ شناسی, گرگان, علمای گرگان
