سی ام فروردین ماه هر سال مصادف است با بزرگداشت حکیم زین الدین سید اسماعیل بن حسین جرجانی،« بزرگترین پزشک قرن ششم و کسی است که به قول البیهقی علم طب و سائر علوم را با تصانیف خود احیاء کرد.» بدین مناسبت این روز را روز علوم آزمایشگاهی نام نهاده اند، امری که نشانگر جایگاه رفیع و غیر قابل انکار چهره علمی آن طبیب حاذق در عرصه دانش پزشکی است، چنانکه مولف درة الاخبار آورده است:« الامیر السید الامام زین الدین اسماعیل حسینی طبیب، احیاء طب و سایر علوم کرد بتصانیف دانش فزای خود.» ولادتش در سال 434 ه.ق در جرجان(گرگان باستانی) و وفاتش در سال 531 ه.ق به مرو اتفاق افتاد و همانجا مدفون گردید، حکیم سید اسماعیل در علوم مختلف استاد بود، علم حدیث را از امام ابوالقاسم قشیری فرا گرفت و علم طب را از ابن ابی صادق نیشابوری ملقب به بقراط ثانی.
برخی مؤلفات ایشان عبارت است از: ذخیره خوارزمشاهی، خفی علائی، الاغراض الطبیه و المباحث العلائیه، یادگار، الطب الملوکی، التذکره الاشرفیه فی صناعه الطبیه، کتاب فی القیاس، کتاب فی التحلیل، کتاب المنیه، زبدة الطب، رساله در بهداشت، رساله در اخلاق، رد بر فلاسفه، تدبیر یوم و اللیله،وصیت نامه.
اهمیت حکیم جرجانی در طب از دو جهت است اول آنکه بعد از ابن سینا، نخستین کسی است که در آثار خود همه مباحث طب را چنانکه قدما می اندیشیده اند با تحقیقات جدید مورد مطالعه دوباره قرار داد، دیگر آنکه مهمترین آثار طبی را در زبان فارسی پدید آورده و جمیع مباحث پزشکی را مورد تدقیق قرار داده و بسیاری از اصطلاحات فارسی در این علم که ممکن بود به تدریج از میان برود را در کتب خویش گرد آورده است. مهارتش در علم طب چنان بود که نظامی عروضی در چهارمقاله، نام چهار کتاب او را ذیل توصیف طبیب حاذق و عالم آورده است:«از کتب وسط، اغراض سید اسماعیل جرجانی باستقصاء تمام بر استادی مشفق خوانَد، پس از کتب بسایط یکی بدست آرد چون صد باب بوسهل مسیحی[جرجانی] یا قانون بوعلی سینا یا ذخیره خوارزمشاهی و بوقت فراغت همی مطالعه کند. پس باید که از کتب صغار که استادان مجرب تصنیف کرده اند یکی پیوسته با خویشتن دارد چون تحفه الملوک محمد بن زکریا و خفی علائی و یادگار سید اسماعیل جرجانی»
به سبب پژوهشهای کم نظیر این دانشمند بزرگ، دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران جایزه ای به نام این طبیب بزرگ مترتب نموده است، چنانکه در ماده 15 آئین نامه نظام جامع جوایز آموزشی دانشگاه علوم پزشکی تهران آمده است:« جایزه حکیم جرجانی. ([متعلق به] علومپايه دانشكده پزشكي، باليني دانشكده پزشكي، دانشكده دندانپزشكي، دانشكده داروسازي، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشكده بهداشت، دانشكده توانبخشي و دانشكده پيراپزشكي) جايزه دانشگاه است كه در سطح دانشكده اهدا ميشود.»
نگارنده امیدوار است تا در سال آتی بمناسبت فرارسیدن هزارمین سالروز میلاد این نابغه بزرگ گرگانی از سوی دست اندرکاران امور فرهنگ و ادب این مرز و بوم، همایشی شایسته به جهت پاسداشت آن دانشمند یگانه برگزار گردد.
برچسبها: حکیم جرجانی, علمای جرجان, جرجان, خفی علائی
