در یادبود هنرمردی از تبار سبز استرآباد - 3
پیش درآمد: شش سال پیش که راقم سطور در ترم پایانی تحصیلات دوره کارشناسی (مهندسی برق) در دانشگاه شهید باهنر کرمان به سر می برد یکی از اساتید گرانقدر و فرهیخته وی، جناب آقای مهندس سید عباس موسوی، که در مطالعات ادبی و تاریخی ید طولائی داشت و اینک از احوالات آن پیر کهنسال نگارنده را اطلاعی در دست نیست و ان شاءالله که دیر زیاد آن بزرگوار خداوند، بنده کمترین را که در نخستین گامهای ورود به وادی مطالعات فرهنگی و ادبی قرار داشتم از منتسب بودن زنده یاد استاد مجتبی مینوی به دیار سرسبز و باستانی گرگان مطلع نمود ولی چون در آن روزها حال و هوای نگارنده بیشتر در زمینه شعر و ادبیات متمرکز بود وقع چندانی به این مسئله ننهاد تا اینکه از مرداد ماه سال 85 که پا در وادی مطالعات و پژوهشهای تاریخی استان نهادم همچنان این گفته استاد در گوشم طنین انداز بود و بخت چندان یاری نکرد تا اینک که نگارنده توانسته است به فراخور مطالعات و پژوهشهای خود شرح مختصری از زندگی نامه مرحوم استاد مجتبی مینوی را گردآوری نماید.
در خصوص استاد مینوی در وبلاگها و وبسایتهای استان مطلبی رؤیت نکردم که یا از کم دقتی این نگارنده ناشی بوده یا محتملا از بی اطلاعی اصحاب رسانه در خصوص اصالت گرگانی آن دانشمند بزرگ معاصر به هر روی مطالب ذیل اجمالی است مختصر از شرح احوال و آثار آن بزرگوار.
درآمد: زنده یاد استاد مجتبی مینوی در سال 1282 خورشیدی در تهران متولد شد و در سه سالگی همراه خانواده اش به سامراء رفت، پدرش شیخ عیسی شریعتمدار مردی معمم و مؤدب و باریک اندام و فرزند شیخ محمدحسن شریعتمدار (1249-1318ق) از علماء و فقهای شیعه بود که وی نیز فرزند روحانی بزرگ عصر قاجار حاج ملا محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی(1198-1263ق) بود که در روستای نوکنده از بلوک انزان استرآباد(گرگان) به دنیا آمد و سرانجام پس از عمری مجاهدت و تدریس و تألیف در تهران درگذشت و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.
استاد مینوی در مصاحبه ای در خصوص خانواده اهل قلمش می گوید: « من تصادفا از خانواده ای اخل کتاب هستم از بچگی با کتاب بزرگ شده ام و با کتاب زندگی کرده ام. تا وقتی پدرم زنده بود در جمع خانواده زندگی می کردیم همه مان کتاب خوان بودیم ... نوشتن را در پنجسالگی از پدرم آموختم. آن روزها مکتب می رفتم ... آن سالها ما سامره بودیم. پدرم پیش میرزا محمدتقی شیرازی درس می خواند. در همان اوان پدرم مرا واداشت کتاب «الفیه ابن مالک» را که کتابی درباره نحو عربی به شعر و در حدود هزار بیت بودم بخوانم و حفظ کنم ... در ایران هم که آمدیم این روال ادامه داشت. پدرم مشوق من بود و گاهی مرا به جبر به نوشتن و یادگرفتن وا می داشت.»
استاد مینوی در نه سالگی به تهران بازگشت و در مدارس امانت، اسلام، افتخاریه، سپهر، دارالفنون و دارالمعلمین مرکزی به تحصیل پرداخت و دوران مطالعات و تحصیلات عالی خود را در کینگر کالج لندن و مدرسه مطالعات آسیایی و آفریقایی دانشگاه لندن گذرانید. خدمات اداری و تعلیماتی مجتبی مینوی عبارت بوده است از: تندنویسی در مجلس شورای ملی(1305-1307) ریاست کتابخانة ملی (1307)، عضویت دفتر فرهنگی سفارت ایران در لندن (1309) و در پاریس(1313)، ریاست تعلیمات عالیة وزارت فرهنگ(1331-1332)، رایزنی فرهنگی سفارت ایران در ترکیه ) 1336 - 1340 (، استادی دانشگاه تهران ) 1329 تا 1348 (، عضویت پیوستة فرهنگستان ادب و هنر )از 1352 به بعد(، مسئولیت علمی بنیاد شاهنامه فردوسی )تا آخر عمر(.
مجتبی مینوی در مجامع علمی متعدد شرکت کرده، از آن جمله است: کنگرة هزاره فردوسی، تهران 1313 - جلسات سالانة انجمن ایران، لندن 1324 تا 1331 - بررسی فرهنگ اسلامی، پرینستون 1332 - سمینار تمدن غرب از نظر مشرق زمین، ونیز 1338 - سمینار مورخان خاورمیانه، لندن 1338 - کنگرة بی نالمللی هنر و معماری ایران، نیویورک 1339 - - کنگر ههای 23 و 25 و 26 و 27 خاورشناسان در استانبول 1330 ، مونیخ 1336 ، مسکو 1339 ، آن اربور 1336 ، پاریس 1352 - مجلس بحث علمی دربارة رشیدالدین فضل الله همدانی، تهران 1348 - کنگرة جهانی ایرانشناسان، تهران - 1345 کنگرة شیخ طوسی، مشهد -1348 هفت کنگرة تحقیقات ایرانی، 1349 تا 1354 - کنگرة بیهقی، مشهد 1348 - کنگره ناصرخسرو، مشهد 1350 - کنگرة جهانی ابوریحان بیرونی، تهران1352 - ششمین کنگرة هنر و باستانشناسی ایران، آکسفورد 1352 .
مرحوم حبیب یغمائی در نوشتاری که به مناسبت درگذشت استاد مینوی نگاشته است می نویسد: « مینوی گاهی به تفنن شعر هم می گفت که شعر او به پایه دیگر آثارش نمی رسید چند قطعه از اشعارش در مجله یغماست. هنر دیگر مینوی در تصحیح کتاب است که تصور نمی کنم از گذشتگان و آیندگان کسی به دقت او در این زمینه بوده است یا باشد یا بیاید. بهترین نمونه این هنر کلیله و دمنه است.» مرحوم محمدعلی جمال زاده نویسنده چیره دست معاصر در حق استاد مینوی می نگارد:« مجتبی مینوی وجود ذی وجود و پر فیض و برکتی بود و بیم آن می رود که ما دیگر به این آسانیها نظیر و عدیل او را به دست نیاوریم»
شاید بزرگترین خدمت زنده یاد استاد مجتبی مینوی این یار غار صادق هدایت و مسعود فرزاد، به سرزمین باستانی و سرسبز آباء و اجدادی اش، یعنی گرگان زمین، تصحیح گرانقدر وی بر کتاب مشهور « ویس و رامین » استاد الشعراء فخرالدین اسعد گرگانی باشد که طی قرارداد منعقده فی مابین وزارت معارف و حضرت استاد به منظور تصحیحی انتقادی صورت پذیرفت و ایشان متن کامل اثر را همراه با مقدمه ای بسیار مختصر در سال 1314 در انتشارات بروخیم به طبع رسانید.
استاد مجتبی مینوی مقارن ساعت 12 روز چهارشنبه ششم بهمن ماه 1355 درگذشت و پیکرش را در گورستان بهشت زهرای تهران به خاک سپردند. روحش شاد و یادش گرامی.
منابع:
- دایرة المعارف تشیع – حاج سیدجوادی، فانی و خرمشاهی- جلد دوم- نشر شهید سعید محبی – چاپ چهارم- 1380- ص108.
- مجله آینده – شماره 47 – صص 56 تا 58.
- مجله بخارا – سال چهاردهم – شماره 80 – فروردین و اردیبهشت 1390 – صص405 تا 407.
- مجله کلک – شماره 10 – صص73 تا 75.
- مجله یغما – شماره 342 – ص750.
- نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز – شماره 120 – ص432.
